Modern betalingsverkeer

Begrippen in het topgirale betalingsverkeer

Geld neemt een essentiële plaats in in een markteconomie. Een efficiënte ruil van goederen en diensten is ondenkbaar zonder het ‘smeermiddel’ geld. De overdracht van geld van de ene persoon, onderneming, bank of instelling naar de andere noemen we het betalingsverkeer. Een van de fundamentele taken van een centrale bank is het bevorderen van een goede werking van het betalingsverkeer. Voor het Europese Stelsel van Centrale Banken (ESCB) is dit vastgelegd in het EG-verdrag (en in het bijzonder in de wijzigingen daarvan in het ‘Verdrag van Maastricht’) en in het verlengde daarvan voor de Nederlandsche Bank in de Bankwet.

Banken zijn bijzondere deelnemers aan het betalingsverkeer, omdat ze de rekeningen voor klanten aanhouden en daarmee de ruggengraat vormen van de betaalketen. Zij maken het girale betalingsverkeer – waarbij de waardeoverdracht in computers van een bank of centrale bank plaatsvindt - tussen particulieren, bedrijven en de overheid mogelijk. Op die manier dragen ze bij aan een goed functionerende economie. Het gros van het betalingsverkeer wordt door bedrijven of particulieren geïnitieerd. Toch is het interbancaire verkeer, het betalingsverkeer tussen banken onderling, vanwege de hoge bedragen die daarin omgaan van beduidend groter belang voor de financiële stabiliteit. Een groot deel van dit verkeer vindt zijn oorsprong in geldmarkttransacties. Banken voeren dergelijke transacties uit om hun liquiditeitoverschotten (oftewel geldoverschotten) rendabel uit te zetten of om hun tekorten aan te vullen. Daarnaast leiden vreemde valuta- of effectentransacties die banken in het kader van hun commerciële activiteiten doen, of andere betalingen voor geleverde goederen of diensten, eveneens tot interbancair betalingsverkeer.

Banken kunnen bij elkaar rekeningen aanhouden om deze transacties te verrekenen. Het is echter veel efficiënter het verkeer te laten verlopen via een betaalsysteem, zoals het TOP-systeem van de Nederlandsche Bank. De finale afwikkeling van een interbancaire transactie, ook wel settlement genoemd, vindt plaats op de rekeningen van de betalende en de ontvangende bank bij de centrale bank. Afwikkelen bij de centrale bank is niet alleen efficiënter, omdat alle banken rekeningen bij één instelling aanhouden, maar ook veiliger, omdat de centrale bank niet failliet kan gaan. Het interbancaire verkeer wordt wel topgiraal verkeer genoemd vanwege de uitzonderlijke positie van het settlementsysteem van de centrale bank aan de top van een denkbeeldige ‘betaalpiramide’ (figuur 1). Een andere benaming is hoogwaardig verkeer, door de zeer hoge gemiddelde waarde van deze interbancaire transacties (gemiddeld bijna EUR 5 miljoen).

Volgende pagina

Terug naar cursussen