Cursus basisbegrippen deel 6: De conjunctuurgolf

Ups en downs: de conjunctuurgolf

Met de cursus basisbegrippen kunt u stap voor stap kennis maken met de basisbegrippen uit de financiele wereld. In deel 6 van de cursus basisbegrippen zullen wij u meer vertellen over de conjunctuurgolf.

Vette jaren worden gevolgd door magere en slechte tijden weer door goede. Economieën kennen een conjunctuurbeweging. Een op-en-neergang van de bedrijvigheid, of - wat preciezer gezegd - versnellingen en vertragingen van de groei van de nationale productie. Wanneer deze nu eens met 4% groeit, dan met 2% en dan weer met 3%, is de gemiddelde groei (de trend) gelijk aan 3%.

Laagconjunctuur

In een laagconjunctuur vertraagt de productiegroei, of is er - in een recessie - zelfs sprake van krimp. De kooplust van consumenten zwakt af, winkeliers zien hun verkopen tegenvallen, de orderportefeuille van ondernemers wordt dunner. Onverkochte voorraden hopen zich op. Bedrijven beperken in zo'n klimaat hun productie en stellen geplande uitbreidingen uit. Er is ruim krediet beschikbaar tegen een lage rente, maar de belangstelling om te investeren is gering. Een en ander slaat ook terug op hun toeleveringsbedrijven. Omdat de omzetten tegenvallen, moet er korter gewerkt worden. En als dat niet voldoende helpt, worden er mensen ontslagen en soms zelfs afdelingen of hele bedrijven gesloten. Werknemers die niet meer zeker zijn van hun baan, gaan wat voorzichtiger met hun geld om. Ze stellen aankopen uit, en als ze kopen is het vaak minder of minder duur. En zo duwt de een de ander verder naar beneden.

Hoogconjunctuur

Een heel wat vrolijker beeld levert de hoogconjunctuur, de situatie waarin de productiegroei boven het gemiddelde van een reeks van jaren - de trend - ligt. Vol vertrouwen in de toekomst kopen consumenten alles wat los en vast is, winkeliers kunnen het bijna niet aandragen. Bedrijven moeten hun productie vergroten en eventueel zelfs hun capaciteit uitbreiden. Er is een grote vraag naar krediet, de rente stijgt. Er ontstaan nieuwe arbeidsplaatsen en wie op de arbeidsmarkt maar even zijn neus laat zien heeft een baan.

Overspanning

Op een bepaald moment kan de vraag zelfs zo groot zijn dat het aanbod het echt niet meer bij kan benen. In de bedrijven moet worden overgewerkt, bestellingen kunnen niet op tijd worden geleverd. Er ontstaan overal spanningen. Voor vacatures kunnen geen mensen meer gevonden worden. Er moeten hogere lonen betaald worden. Krediet wordt steeds krapper, de rente hoger. Ook grondstoffen en energie worden duurder. Kortom, de prijzen stijgen over een breed front: prijsinflatie. Daardoor zien werknemers hun koopkracht teruglopen en ze stellen looneisen. Er komt een loon-prijsspiraal die de winsten van ondernemingen onder drukt zet. Deze gaan minder investeren en ze ontslaan mensen. Er ontstaat een conjuncturele neergang. Zo gezien is het dus de moeite waard om zowel een te diep doorgezakte laagconjunctuur als een te ver opgejaagde hoogconjunctuur te vermijden. In het ene geval loopt de werkloosheid te ver op en moeten bedrijven sluiten, in het andere raakt de economie in een stresstoestand. Regeringen doen dan ook hun uiterste best om de conjunctuurbeweging zoveel mogelijk af te vlakken. Een tijd lang hebben we zelfs gedacht dat we de economie precies in het gewenste spoor konden houden door een 'Keynesiaans' anticyclisch beleid te voeren. De overheid stimuleert de bestedingen een beetje als de bedrijvigheid dreigt in te zakken en ze trapt op de rem als het te hard dreigt te gaan. Stimuleren door de eigen bestedingen op te voeren en de rente te verlagen. Afremmen door zelf minder te besteden en door de rente te verhogen. De weerbarstige werkelijkheid overigens heeft geleerd dat de economische krachten niet altijd even gehoorzaam op deze 'fine-tuning' reageren.

De conjunctuurindicator

Voor beleggers is het interessant om te weten hoe het met de conjunctuur gesteld is en vooral ook wat het beeld voor de toekomst is. Ze kunnen kiezen uit een boeiende verzameling conjunctuurindicatoren, die ook wel conjunctuurbarometers worden genoemd. Het Centraal Planbureau, De Nederlandsche Bank, de Europese Centrale Bank en de meeste particuliere banken publiceren er een.

Volgende pagina

Terug naar cursussen