De Nederlandse economie in 2005
Macro Economische Verkenning 2005
De wereldeconomie draait op volle toeren. Door de verslechtering van de prijsconcurrentiepositie in de afgelopen jaren is de Nederlandse economie echter niet in staat ten volle van de internationale economische opleving te profiteren. Dit jaar komt de economische groei naar verwachting uit op 1,25% en volgend jaar op 1,5%.
Door de ongunstige ontwikkeling van het reëel beschikbaar loon- en uitkeringsinkomen neemt de particuliere consumptie waarschijnlijk niet of nauwelijks toe. Ook de overheid en het bedrijfsleven zorgen in de ramingsperiode naar verwachting niet voor een bestedingsimpuls.
De arbeidsmarkt liet in 2004 een somber beeld zien, met een fors werkgelegenheidsverlies en een scherp oplopende werkloosheid, maar trekt vermoedelijk begin 2005 wat aan. De groei van de werkgelegenheid is echter te gering om het verder oplopen van de werkloosheid (tot gemiddeld 7% van de beroepsbevolking) te voorkomen.
De arbeidsproductiviteit vertoont het gebruikelijke conjuncturele herstel en draagt bij aan de verdere vertraging van het inflatietempo, tot 1,25% in beide ramingsjaren. Ook de contractloonontwikkeling vlakt waarschijnlijk verder af, tot gemiddeld 0,75% in 2005.
In het recessiejaar 2003 kwam het EMU-tekort uit op 3,2% van het bruto binnenlands product (BBP). Door omvangrijke ombuigingen en lastenverzwaringen zal het EMU-tekort naar verwachting afnemen tot 2,9% van het BBP in 2004 en 2,6% in 2005.
Wereldeconomie groeit krachtig
In de eerste helft van 2004 bleef de mondiale economie zich krachtig ontwikkelen. In de opkomende economieën was de groei het hoogst en in China, met bijna 10% op jaarbasis, zelfs spectaculair. Gemiddeld was de groei in de wereld de hoogste van de afgelopen twintig jaar. De economische groei zal naar verwachting dit jaar mondiaal enigszins vertragen, al blijft deze boventrendmatig en voldoende voor een daling van de werkloosheid.
In de Verenigde Staten duurde de opgaande conjunctuur in de eerste helft van 2004 voort. Gunstig is dat de groei nu ook gepaard gaat met een duidelijke stijging van de werkgelegenheid. De Amerikaanse groei kwam in 2004 uit op 4,5% en zwakt naar verwachting dit jaar iets af, tot 3,5%. Het expansieve Amerikaanse begrotingsbeleid droeg in de afgelopen jaren niet alleen bij tot het conjuncturele herstel maar betekende ook dat het begrotingstekort sterk opliep, tot waarschijnlijk 4,75% van het BBP in 2004.
In Japan lag de economische groei in de eerste helft van 2004 hoger dan in de afgelopen tien jaar en zelfs hoger dan in de Verenigde Staten. Niet alleen was de uitvoergroei fors door de explosieve groei in China, ook de binnenlandse bestedingen namen duidelijk toe. De BBP-groei wordt nu geraamd op 4,5% in 2004. In 2005 zal de economische groei met 2,25% wel lager liggen dan in het lopende jaar, vooral doordat de vraag vanuit China waarschijnlijk minder sterk toeneemt.
Eurogebied wint wat aan dynamiek
In het eurogebied is de economische groei in de eerste helft van 2004 wat opgelopen, vooral door de toename van de buitenlandse vraag. Maar het herstel is nog steeds aarzelend. De groei blijft achter bij die in de Verenigde Staten, onder meer vanwege het negatieve effect dat de sterkere euro heeft op de uitvoer en vanwege de geringere stimulering via de overheidsbegrotingen. Naar verwachting zal het herstel in het eurogebied gedurende de ramingsperiode iets aan kracht winnen. De economische groei wordt geraamd op 2% in 2004 en 2,25% in 2005. Door een gematigde loonontwikkeling en de geprojecteerde daling van de olieprijs valt de inflatie terug tot onder de 2%.Voor 2005 wordt een lichte daling verwacht van het gemiddelde begrotingstekort in het eurogebied, maar waarschijnlijk zal het tekort in sommige eurolanden boven de 3% van het BBP blijven.
De Nederlandse economie op één been uit het dal
De Nederlandse economie presteerde in 2004 met een geraamde economische groei van 1,25% aanzienlijk beter dan in het recessiejaar 2003, toen het BBP-volume met bijna 1% kromp. Het economisch herstel verloopt echter met horten en stoten. Na twee kwartalen van sterke groei daalde de productie volgens voorlopige cijfers van het CBS in het tweede kwartaal weer met 0,2% vergeleken met het vorige kwartaal. Hoewel incidentele factoren, zoals een zachte winter, hierbij zeker een rol hebben gespeeld, geven de cijfers aan dat van een robuuste en omvangrijke economische groei nog geen sprake is. In de eerste helft van 2004 lag het BBP 1% hoger dan in de eerste helft van 2003. Naar verwachting trekt het groeitempo langzaam aan, tot gemiddeld 1,5% in 2005.
Het verwachte economisch herstel is bescheiden in historisch en internationaal perspectief en bovendien eenzijdig van samenstelling. De economische groei wordt in beide jaren bijna geheel gedragen door de uitvoer. Exporterende bedrijven profiteren van de krachtige groei van de wereldeconomie, al verliezen zij nog steeds marktaandeel door de hoge arbeidskosten en de dure euro. De particuliere consumptie, de bedrijfsinvesteringen en de overheidsbestedingen ontwikkelen zich echter bijzonder zwak.
Uitvoer in de lift
Sinds het aantrekken van de Europese economie eind 2003 zit de uitvoer weer stevig in lift. Vooral de wederuitvoer, d.w.z. ingevoerde producten die na een kleine bewerking het land weer verlaten, is in 2004 met groeicijfers van rond de 10% uitbundig toenemen. Maar ook de uitvoer van in Nederland gemaakte goederen is gestegen, zij het dat de groei aanzienlijk achterblijft bij die van de relevante wereldhandel. Dit betekent dat het bedrijfsleven ook in 2005 nog veel marktaandeel verliest.
De concurrentiepositie van het bedrijfsleven is de afgelopen jaren sterk verslechterd door de sterke stijging van de arbeidskosten en de waardestijging van de euro. Door de ingezette loonmatiging en een sterk herstel van de arbeidsproductiviteit zullen de arbeidskosten in 2005 minder toenemen dan bij onze concurrenten in het eurogebied. Bovendien is verondersteld dat de euro dit jaar niet verder in waarde zal stijgen. Hierdoor kunnen exporteurs ook ten opzichte van hun concurrenten buiten het eurogebied hun prijsconcurrentiepositie weer wat opvijzelen. Dit werkt echter vertraagd door in de buitenlandse afzet en zal daarom dit jaar nog nauwelijks merkbaar zijn in de productiegroei.
Consument blijft op de kleintjes letten
De particuliere consumptie is in 2004 nog licht toegenomen door de pakketverkleining van het ziekenfonds, waardoor gezinnen bijvoorbeeld zelf de kosten van fysiotherapie voor hun rekening moeten nemen. In 2005 groeit de particuliere consumptie naar verwachting helemaal niet, voornamelijk door de ongunstige ontwikkeling van het reëel beschikbaar gezinsinkomen. Daarnaast worden ook vanuit de vermogenssfeer geen positieve impulsen op de consumptie voorzien, wat vooral komt doordat naar verwachting de huizenprijs voor het eerst sinds 1984 minder stijgt dan de inflatie.
In 2005 staat als gevolg van bezuinigingsmaatregelen en lastenverzwaringen de koopkracht onder druk. Het totale reëel beschikbare uitkeringsinkomen daalt niet alleen vanwege deze koopkrachtdaling; door een groot aantal beleidsmaatregelen in de sociale zekerheid wordt ook de instroom in de WAO en de WW beperkt. Een gelijktijdige daling van zowel het looninkomen als het uitkeringsinkomen - in reëel beschikbare termen - is in de afgelopen dertig jaar alleen in 1991 voorgekomen.
De nulgroei van de consumptie is nog altijd meer dan de geraamde daling van het reëel beschikbare inkomen van gezinnen van 0,75%. Dit betekent dat, ondanks de stagnerende consumptiegroei, de gezinsbesparingen volgend jaar wat afnemen. In de raming ligt besloten dat consumenten geleidelijk aan wat optimistischer gestemd raken en daardoor bereid zijn een deel van hun inmiddels hoog opgelopen spaartegoed aan te spreken.
Einde afname investeringen
Na drie jaar van forse dalingen zullen de investeringen in 2005 waarschijnlijk weer toenemen. De voorziene investeringsgroei is met gemiddeld 1% per jaar echter uiterst bescheiden. Door de magere productiegroei blijft de bezettingsgraad laag, wat investeren minder noodzakelijk ma
