Bancaire kernfuncties en economische ontwikkelingen
Bancaire kernfuncties en economische ontwikkelingen
Voor een gezonde economische ontwikkeling is het noodzakelijk dat bedrijven kunnen beschikken over voldoende financieringsmogelijkheden voor hun activiteiten. Banken kunnen hierin voorzien en oefenen hiermee invloed uit op de economische ontwikkeling.
De verwevenheid van bancaire activiteiten en economische ontwikkelingen brengt met zich mee, dat banken in hun bedrijfsvoering sterke invloed ondervinden van de algemene gang van zaken in de economie. Met name ontwikkelingen in de rentestanden en wisselkoersen kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor de resultaten van de banken.
Kernfuncties
Indien wij praten over de economische ontwikkeling, bedoelen wij primair de conjunctuurbewegingen. Onder conjunctuur wordt verstaan de min of meer regelmatige fluctuaties van productie, inkomen, prijzen, en werkgelegenheid. Enerzijds is de vraag naar bancaire diensten afhankelijk van de conjunctuurfase waarin de economie zich bevindt. Anderzijds kunnen de banken, vooral via liquiditeitscreatie, invloed uitoefenen op het conjunctuurverloop. De samenhang tussen de economische en de bancaire ontwikkeling zullen wij bespreken aan de hand van de vier kernactiviteiten van de banken.
1. Kredietverlening
De meest conjunctuurgevoelige kernactiviteit van de banken is de kredietverlening aan bedrijven, gezinnen en overheid. Een opleving van de economie gaat vaak gepaard met het aantrekken van de kredietverlening door de banken aan de private sector. Door de betere winstverwachting van de ondernemers neemt de investeringen toe en daarmee de vraag naar bedrijfskrediet. Ook de betere inkomensvooruitzichten bij een opwaartse economie resulteren in een grotere belangstelling van gezinnen voor hypotheken en consumentenkrediet.
Overigens kan de bancaire kredietverlening aan de private sector behalve een gevolg, ook een oorzaak zijn van een conjunctuurbeweging. Soms kan een tekort aan financieringsmiddelen het knelpunt vormen voor de verdere groei van inkomens en bestedingen in een opgaande conjunctuurfase. Via kredietverlening kunnen dan extra liquiditeiten in omloop gebracht worden, waarmee de gezinnen en bedrijven hun toenemende consumptieve bestedingen en investeringsuitgaven kunnen financieren.
2. Aantrekken van geld
De tweede kernactiviteit van de banken is het aantrekken van gelden van particuliere, bedrijven en de overheid, om hiermee de kredietverlening te financieren. Kredietverlening leidt tot opvragingen en overboekingen naar andere banken. Dit maakt het noodzakelijk dat bij uitbreiding van de kredietverlening ook de aangetrokken middelen zullen toenemen. Echter voor een gedeelte financiert de kredietverlening zichzelf. Uit ervaring weten banken immers, dat de opvragingen en overboekingen binnen zekere grenzen blijven. Daarom zal in een opgaande conjunctuurfase de hoeveelheid aan banken toevertrouwende middelen een stijging te zien geven, voor een belangrijk gedeelte bestaande uit gelden die door de toegenomen kredietverlening bij banken aangehouden worden. Dit neemt niet weg dat uit oogpunt van liquiditeit en solvabiliteit extra middelen dienen te worden aangetrokken. Omgekeerd zal tijdens een conjuncturele neergang de kredietverlening afnemen, wat weer invloed heeft op de omvang van de aan de banken toevertrouwende middelen.
3. Betalingsverkeer
De derde kernactiviteit van de banken is het verzorgen van het betalingsverkeer, zowel tussen banken en/of cliënten onderling als met de overheid en het buitenland. De binnenlandse betaaldiensten bestaan niet alleen uit het uitvoeren van het girale betalingsverkeer tussen bankcliënten, maar ook het in omloop brengen van de bankbiljetten die door de Europese Centrale Bank worden uitgegeven.
Uiteraard wordt de omvang van het betalingsverkeer beïnvloed door de conjunctuurfase. In tijden van economische groei neemt het aantal economische transacties toe. Dit leidt tot een toename van het binnenlandse betalingsverkeer. De binnenlandse bestedingen zullen zich ten dele ook op buitenlandse producten richten, hetgeen tot een toename van de betalingen van en naar het buitenland leidt.
4. Provisiebedrijf
De vierde en laatste kernactiviteit van de banken is het provisiebedrijf, waartoe een veelheid van bancaire diensten behoort. Te denken valt aan bemiddeling bij het afsluiten van verzekeringen en de verkoop van reizen, advisering op het gebied van financieel administratieve automatisering en advisering op het gebied van aan- en verkoop van effecten. De banken verrichten deze diensten o.a. ter ondersteuning van de eerder genoemde kernactiviteiten (de kredietverlening, het aantrekken van creditgelden en het verzorgen van het betalingsverkeer). Door een breed scala van overige diensten te bieden hopen zij dat meer particulieren en bedrijven hun financiële zaken bij hun onderbrengen.
De wisselwerking tussen het provisiebedrijf en de overige bankactiviteiten betekent dat ook hier de conjunctuur haar invloed doet gelden. In een opgaande fase zal de vraag naar dit soort diensten toenemen en deze zal afnemen in een neergaande fase.
Wisselwerking
Zoals hierboven al bleek, betekent de wisselwerking tussen het bankbedrijf en de conjunctuur ook, dat de bancaire activiteiten van belang zijn voor de omvang en ontwikkeling van de bestedingen. Met name via kredietverlening oefenen banken invloed uit op een aantal economische grootheden, zoals de productie, het inflatietempo en de betalingsbalans, en komen financieringsmiddelen beschikbaar waarmee het publiek en de overheid hun bestedingsplannen kunnen uitvoeren.
Toenemende bestedingen hebben een positieve invloed op de binnenlandse productie en werkgelegenheid. Wanneer de binnenlandse productiemogelijkheden tekortschieten, nemen het inflatietempo en de vraag naar in verhouding goedkopere buitenlandse producten toe. Bij vaste of beheerst zwevende wisselkoersverhouding t.o.v. buitenlandse valuta’s zal de betalingsbalans gaandeweg verslechteren en mogelijk een tekort vertonen. Bij zwevende wisselkoersen zal de balans meer in evenwicht blijven, maar verliest de nationale munt waarde t.o.v andere valuta’s.
Banken houden in hun steven naar winst in beginsel geen rekening met de gevolgen van een overmatige kredietverlening voor de economie. Dit is hun taak ook niet. In tal van landen heeft de overheid namelijk de zorg voor een evenwichtig monetaire ontwikkeling opgedragen aan de centrale bank. Voor Nederland is dat De Nederlandsche Bank. Voor de Europese Unie is dat de Europese Centrale Bank.
Soorten banken en economische ontwikkeling
De mate waarin dit bancaire activiteiten de conjunctuur beïnvloeden is niet voor alle banken dezelfde en hangt samen met:
- De activiteiten waarop een bank zicht toelegt. De meest conjunctuurgevoelige bancaire activiteit is de kredietverlening. Een bank die zich vooral richt op deze kernactiviteit, zal dan ook meer invloed ondervinden van conjunctuurbewegingen dan een bank die zich minder bezighoudt met kredietverlening.
- De markten waarop een bank zich richt. Binnen het bankbedrijf hebben banken zich vanuit hun historische achtergrond gericht op dienstverlening aan bepaalde cliëntengroepen. De ene markt reageert anders op veranderingen in de economische situatie dan de andere markt. Hierdoor ontstaan verschillen in de conjunctuurgevoeligheid tussen de banken.
